Kürtaj konusu, özellikle yüksek gelirli ülkelerde hala toplum içinde güçlü bir damgaya sahip olmaya devam ediyor. Bu alanda yapılan kapsamlı bir araştırma, kürtaj damgasının yani kürtaj yaptıran, sağlayan ya da destekleyen kişiler üzerindeki olumsuz sosyal etiketleme ve yargılamaların orta seviyede seyrettiğini ortaya koydu. Araştırmaya göre, bu tür damgalamalar özellikle erkeklerde, düşük gelirli bireylerde, politik olarak muhafazakâr olanlarda ve dini inancı güçlü kişiler arasında daha yoğun hissediliyor. Bu konu, uzmanlar ve toplum sağlığı araştırmacıları tarafından giderek daha fazla konuşuluyor.
Kürtaj damgası, bireyleri ahlaki yargılarla hedef almak ve onları toplum içinde olumsuz şekilde etiketlemek anlamına geliyor. Kürtaj genellikle “sapkın”, “sorumsuz” ya da “günah” olarak nitelendirilerek tartışılıyor. Bu damgalama sadece bireyler arası dedikodu, utandırma ve dışlama şeklinde kendini göstermiyor, aynı zamanda yasalar, sağlık kurumlarının uygulamaları ve politik kararlar aracılığıyla sistematik olarak da devam ediyor. Kürtaj hizmeti veren sağlık çalışanları dahi bu damgalamanın kurbanı olabiliyor; bu duruma “nezaket damgası” (courtesy stigma) deniyor.
Araştırmanın baş yazarı Dr. Jana Niemann ve ekibi, yüksek gelirli ülkelerde kürtaj damgasının nasıl tezahür ettiğini anlamak için bilimsel literatürde sistematik bir inceleme yaptı. MEDLINE, CINHAL, PsychINFO, LIVIVO ve Cochrane Kütüphanesi gibi önemli veri tabanlarında “kürtaj”, “gebelik sonlandırma” ve “damgalama” gibi anahtar kelimelerle tarama gerçekleştirerek 19 çalışma buldular. Bu çalışmaların 12’si nitel (katılımcıların deneyimlerini, bakış açılarını ve sosyal algılarını anlamaya yönelik) ve 7’si nicel (istatistiksel ve sayısal verilere dayalı) yöntemlerle yapılmıştı. Ancak, 3 nicel çalışma, örneklem sayısının yetersizliği veya sonuçlara etki edebilecek kontrol edilmemiş faktörler nedeniyle değerlendirmenin dışında bırakıldı.
Araştırmanın sonucunda, yüksek gelirli ülkelerde hala kürtaj damgasının yaygın olduğu, fakat bu damganın yoğunluğunun “orta seviyede” olduğu saptandı. Özellikle erkekler, az gelir sahibi kişiler, politik açıdan muhafazakâr olanlar ve dini değerleri güçlü şekilde benimsiyenler bu damgayı daha fazla taşıyor. İlginç bir şekilde, kürtaj yaptırmış birini yakından tanıyanlar veya henüz çocuk sahibi olmayan bireyler, damgalamaya daha az maruz kalıyor veya daha az damgalayıcı tutum sergiliyor. Ancak kendi başına hamilelik geçirmiş ya da eşi hamile kalan kişiler, genellikle daha yargılayıcı bir perspektife sahip olabiliyor.
Nitel araştırmalar ise, toplumda yaygın olan bazı klişeleri gözler önüne serdi. Bunlar arasında kürtajın “bebek öldürme” ile eş tutulması, günah sayılması ve bunun cezasının İlahi olduğu inancı yer alıyor. Ayrıca, kürtaj hizmeti verenlerin “cehalet ve ahlaki yozlaşma” içinde oldukları yönündeki fikirler de yaygın. Araştırmalarda bazı katılımcılar, kürtaj yaptıran kadınlar ve sağlık çalışanlarına karşı cezalandırıcı önlemler alınması gerektiğini savunan kesimlerin varlığını da dile getirdi. Genel olarak, toplumun büyük kısmının kürtaja yönelik tutumlarının ahlaki bir yargı ve sert eleştirilerle şekillendiği vurgulandı.
Araştırma yazarları, “Kürtaj damgası toplumsal hayatta hâlâ yaygın” diyerek günümüz yüksek gelirli toplumlarında bu sorunun önemine dikkat çekti. Bununla birlikte, çalışmanın büyük bir kısmının ABD kaynaklı olduğu ve bu nedenle farklı yüksek gelirli ülkelerde daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç duyulduğu belirtildi. Çünkü kültürel, politik ve dini farklılıklar bu damganın derecesini ve etkisini önemli ölçüde değiştirebiliyor.
Sonuç olarak, kürtaj damgasını yok saymamak ve bu konuda toplumsal farkındalığı artırmak, kadınların ve sağlık hizmeti sunanların üzerindeki olumsuz etkileri azaltmak için kritik önemde. Araştırma, kürtaj tartışmalarının sadece tıbbi ve politik değil, aynı zamanda sosyal ve psikolojik dinamikleriyle de ele alınması gerektiğini gösteriyor. Bu alanda yapılan çalışmaların artması, toplumların daha kapsayıcı ve anlayışlı bir tutum geliştirmesine katkı sağlayabilir. Kürtajın sadece bir sağlık hizmeti değil, aynı zamanda sosyal ve etik bir mesele olduğunun anlaşılması, damgalanmayı azaltmak ve bireylerin haklarına saygı göstermek için atılacak önemli adımlar arasında yer alıyor.
