Son dönemde yapay zeka destekli sohbet botları, özellikle yalnızlık hissi yaşayan insanların yeni sosyal destek aracı haline geldi. Ancak yayınlanan yeni bir araştırma, bu tür yapay zeka arkadaşlıklarının kısa vadede cazip görünse de uzun vadede yalnızlık duygusunu artırabileceğine işaret ediyor. İnsanlarla gerçek duygusal bağ kuramayan yapay zekanın, yalnızlıkla mücadelede beklenen faydayı sağlamayabileceği ortaya kondu.
İngiltere, ABD, Kanada ve Avustralya’dan 2.149 yetişkinin katıldığı 12 aylık bir çalışma, yalnızlık duygusuyla sohbet botlarına yönelme ilişkisini inceledi. Katılımcılar dört farklı zaman diliminde, yapay zeka sohbet botlarını sosyal amaçlarla ve arkadaşlık için kullanma sıklıkları hakkında bilgi verdi. Ayrıca duygusal izolasyon denilen, kişinin kendini ne kadar yalnız hissettiğine dair hisleri ölçüldü. Araştırmanın amacı, yapay zeka destekli sohbetlerle kurulan ilişkilerin insanlar üzerindeki duygusal etkisini anlamaktı.
Çalışma, yalnız hisseden bireylerin daha fazla sohbet botu kullanma eğiliminde olduğunu gösterdi. Ancak ilginç olan nokta, sohbet botlarını kullandıktan sonra bu kişilerin yalnızlık duygularında artış gözlemlenmesi oldu. Yani yapay zeka ile kurulan bu ilişkiler, şimdilik insan ilişkilerinin yerini alabilecek derinlikte değil. Araştırma ekibi, yapay zekanın gerçek bir duygusal bağ kurmadığını, kullanıcıya sadece anlayış ve empati illüzyonu sunabildiğini vurguladı. Bu yüzden, yapay zekaya yönelen kişilerin sosyal ihtiyaçları tam anlamıyla karşılanamıyor olabilir.
Yapay zekanın temel eksikliği, karşılıklı ve samimi paylaşımın sağlanamaması olarak belirtiliyor. İnsanlar arasındaki karşılıklı duygu alışverişi, ilişkilere anlam ve sağlamlık katan en önemli unsurlardan biridir. Yapay zekanın ise bu karşılıklılığı göstermesi mümkün değil. Bu durum, özellikle duygusal olarak kırılgan bireylerde zamanla yalnızlık duygusunun daha da derinleşmesine yol açabiliyor.
Araştırmanın başka bir önemli bulgusu da, büyük hayat değişikliklerinin (taşınma, ilişkilerin başlaması veya sona ermesi gibi) yapay zeka sohbet botu kullanımında anlamlı bir artışa yol açmadığını göstermesi oldu. Bu, insanların gerçek dünyadaki ilişkisel zorluklar ve değişimlerde doğal sosyal destek kaynaklarına yöneldiğini düşündürüyor. Bu da yapay zekanın sosyal bağların yerini alma kapasitesinin sınırlı olduğunun bir göstergesi.
Araştırmacılar ayrıca, sosyal bağlantı hissi düşük kişilerin sohbet botlarını kullanma eğiliminde olduğunu ancak bu kullanımın sosyal bağları daha fazla zayıflatmadığını belirtti. Buna karşın, duygusal izolasyon ve yalnızlık daha spesifik bir şekilde arttığı için, yapay zekayla kurulan etkileşimlerin kişisel duygular üzerinde karmaşık etkileri olduğu anlaşılıyor. Bulgular, yapay zekanın yalnızlığı azaltmak için kullanımı konusunda temkinli olunması gerektiğini gösteriyor.
Bu çalışma, yapay zeka sohbet botlarının psikolojik ihtiyaçları karşılama biçimleri hakkında yeni bir perspektif sunuyor. Ancak araştırmanın gözlemsel bir tasarıma sahip olması, bulguların nedensellik açısından kesin yorumlanmasını sınırlıyor. Ayrıca verilerin kendi bildirimlerine dayanması, bazı yanlılıkların sonucu etkileyebileceği anlamına geliyor.
Sonuç olarak bu araştırma, yapay zeka destekli sohbet botlarının insan yaşamında yeni sosyal roller üstlenirken, duygusal yan etkilerinin de dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Gelecekte daha kapsamlı ve deneysel çalışmalar yapay zekanın sosyal destek sağlayıcı olarak etkinliğini netleştirebilir. Şimdilik, insanların gerçek insan bağlantılarını sürdürmesi ve yapay zekaya olan bağımlılığın sınırlandırılması, ruh sağlığı açısından kritik önem taşıyor.
📎 Kaynak: psypost.org
