Alzheimer hastalığı riski taşıyan birçok kişi için yeni bir umut doğuyor. İsveç’te Karolinska Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen önemli bir araştırma, genetik olarak yüksek Alzheimer riski bulunan yaşlı yetişkinlerin, düzenli ve yüksek miktarda et tüketmeleri durumunda beklenen bilişsel gerilemenin azalabileceğini ortaya koydu. Bu bulgu, kişiye özel beslenme önerilerinin gelecekte Alzheimer ve demans riskini yönetmede önemli bir rol oynayabileceğinin sinyallerini veriyor.
Araştırmanın odağında, Alzheimer hastalığı riskiyle yakından ilişkili olan APOE gen varyantları yer alıyor. Özellikle APOE 3/4 ve 4/4 gen kombinasyonları, İsveç nüfusunun yaklaşık yüzde 30’unda görülürken, Alzheimer teşhisi konan hastaların neredeyse yüzde 70’inde bu genetik varyantlar tespit ediliyor. Yakın geçmişte İsveç Gıda Kurumu, demans ve beslenme arasındaki ilişkiyi inceleyen mevcut çalışmaları gözden geçirerek et tüketiminin demans riskine olan etkisinin daha iyi anlaşılması için ek araştırmaların gerekliliğini vurgulamıştı.
Karolinska Enstitüsü’nden neurobilim araştırmacısı Jakob Norgren, “APOE 4 varyantı, evrimsel süreçte atalarımızın daha çok hayvansal temelli beslenme alışkanlıklarına sahip olduğu dönemde ortaya çıktı. Bu nedenle, APOE 3/4 ve 4/4 gen kombinasyonuna sahip kişilerin daha yüksek et tüketimiyle bilişsel gerileme ve demans riskinin azalabileceği hipotezini test ettik” açıklamasında bulunuyor. Araştırma, bu bağlamda genetik risk ve beslenme arasındaki dinamiği anlamayı amaçladı.
Bu çalışmada, 60 yaş ve üzerindeki 2.100’den fazla yetişkin, İsveç Ulusal Yaşlanma ve Bakım Çalışması (SNAC-K) kapsamında 15 yıl boyunca izlendi. Tüm katılımcılar araştırma başlangıcında demans belirtileri taşımıyordu. Kendi beyan ettikleri diyet alışkanlıkları, bilişsel sağlık ölçümleriyle birlikte yaş, cinsiyet, eğitim seviyesi ve yaşam tarzı gibi faktörler dikkate alınarak detaylı bir şekilde analiz edildi.
Sonuçlar, düşük et tüketen APOE 3/4 ve 4/4 taşıyıcılarının demans gelişme riskinin genetik varyanta sahip olmayanlara göre iki katından fazla olduğunu gösterdi. Ancak yüksek et tüketen grupta, bu risk artışı gözlenmedi. Haftalık yaklaşık 870 gramlık ortalama et tüketimi, günde 2.000 kalorilik enerji alımına göre ayarlandığında, riskin azalmasıyla ve bilişsel gerilemenin yavaşlamasıyla bağlantılı bulundu. Norgren, “Yüksek et tüketimi ile bilişsel gerilemenin yavaşlaması ve demans riskinin azalması arasındaki bağlantı sadece APOE risk genlerine sahip bireylerde geçerliydi” diyor.
Araştırma ayrıca et türünün de önemli olduğunu ortaya koydu. İşlenmiş et tüketiminin oranı azaldıkça, her genotipte demans riski düştü. Karolinska Enstitüsü’nden Sara Garcia-Ptacek, “İşlenmemiş et tüketimi demans riskinin azaltılmasında daha etkili görünüyor” diyerek, işlenmiş etin olumsuz etkilerine dikkat çekiyor.
Çalışmada ayrıca, işlenmemiş et tüketimi yüksek olan APOE riskli bireylerin, genel ölüm riskinin de anlamlı şekilde azalması gibi ek sağlık yararları gösterdiği belirtildi. Ancak araştırmanın gözlemsel bir çalışma olduğunu vurgulamak önemli; bu nedenle nedensel bir ilişki kurulamıyor. Uzmanlar, APOE genotipine özel beslenme önerileri geliştirmek için kontrollü klinik çalışmalar yapılması gerektiğini ifade ediyor.
APOE geni, beyindeki ve kan dolaşımındaki kolesterol ve yağ taşınmasında kritik rol oynuyor. Gen üç ana varyanta sahip: epsilon 2, 3 ve 4. Her birey ebeveynlerinden aldığı iki genle 2/2, 3/3, 4/4 gibi genotiplere sahip oluyor. APOE4 taşıyan kişilerin Alzheimer olma riski, diğer genotiplere göre oldukça yüksek. Araştırma, bu yüksek risk grubunda yaşam tarzı müdahalelerinin hastalık gelişimini etkileyebileceğini gösteriyor.
Bu bulgular, genetik risk altında olan yaşlı yetişkinler için diyetin Alzheimer ve demans üzerindeki etkilerini yeniden değerlendirme ihtiyacını ortaya koyuyor. Özellikle Kuzey Avrupa ülkelerinde daha yaygın olan APOE4 varyantı üzerinden yapılacak klinik araştırmalar, kişiye özel beslenme stratejilerinin geliştirilmesine öncülük edebilir. Böylelikle Alzheimer riskiyle başa çıkma yöntemlerinde yeni ve etkili bir sayfa açılabilir.
📎 Kaynak: sciencedaily.com
