Beynin öğrenme ve hafıza süreçlerinde merkezi bir rol oynayan hipokampus, yaşlanmanın etkisiyle ciddi işlev kayıplarına uğruyor. Uzun yıllardır araştırmacıların ilgisini çeken bu durum, artık daha net bir sebebe bağlanıyor. Kaliforniya Üniversitesi San Francisco kampüsünden bilim insanları, yaşlanmayla birlikte hipokampusta artan ve fonksiyon kaybına yol açan FTL1 adlı yeni bir protein keşfetti.
Araştırma ekibi, fareler üzerinde gerçekleştirdikleri kapsamlı incelemelerde genç ve yaşlı bireylerin hipokampuslarındaki gen ve protein seviyelerindeki değişimleri takip etti. Bu incelemede, genç ve yaşlı fareler arasında kendini sürekli olarak gösteren tek protein FTL1 oldu. Yaşlı farelerde bu proteinin seviyeleri belirgin şekilde yükselirken, hipokampustaki sinir hücreleri arasındaki bağlantılar azaldı ve farelerin bilişsel performansları düştü.
FTL1’in beyin fonksiyonlarına olan etkisi deneylerle daha da netleşti. Araştırmacılar, genç farelerin beyinlerinde FTL1 seviyesini yapay olarak artırdıklarında, bu hayvanların beyin yapıları ve davranışlarının yaşlı farelerle benzer hale geldiğini gözlemledi. Laboratuvarda yapılan çalışmalar ise sinir hücrelerinin yüksek FTL1 üretimi durumunda daha basit yapılar geliştirdiğini, dallanmış karmaşık sinir ağı yerine kısa ve tek uzantılarla sınırlı kaldığını ortaya koydu.
FTL1 seviyesinin azaltılması ise umut verici sonuçlar doğurdu. Yaşlı farelerin hipokampusundaki FTL1 seviyesi düşürüldüğünde, sinir hücreleri arasındaki bağlantılar yeniden çoğaldı ve hafıza performanslarında anlamlı iyileşmeler görüldü. Bu, yaşlanmanın olumsuz etkilerini sadece geciktirmekle kalmayıp tersine çeviren nadir bulgulardan biri olarak değerlendiriliyor.
Araştırmanın bir başka önemli kısmı, FTL1 proteininin beyin hücrelerinin enerji kullanımını nasıl etkilediğine odaklandı. Yaşlı farelerde artan FTL1 seviyelerinin, hücrelerin metabolizmasını yavaşlattığı belirlendi. Ancak metabolizmayı hızlandıran bir bileşikle yapılan tedavi, bu olumsuz etkiyi engelledi. Bu durum, yaşlanmaya karşı yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine ışık tutuyor.
Kaliforniya Üniversitesi San Francisco’daki bilim insanları, FTL1 proteinini hedef alan ilaç ve terapilerin, yaşlanma sürecini yavaşlatmanın ötesinde, yaşa bağlı bilişsel bozuklukları tedavi etme potansiyeline sahip olduğunu belirtiyorlar. Bilim insanı Saul Villeda, bulguların yaşlılıkla bağlantılı en büyük hafıza problemlerini hafifletmek için birçok yeni fırsat sunduğunu ve biyoloji alanında umut verici bir dönemin başladığını vurguluyor.
Bu çalışma, yaşlanmanın beyin üzerindeki etkilerini anlamak ve hafıza kayıplarını geri çevirmek adına önemli bir kilometre taşı niteliğinde. Gelecekte FTL1’i etkileyen ilaçlar geliştirilip klinik uygulamalara alınırsa, milyonlarca yaşlı bireyin yaşam kalitesi artabilir ve nörodejeneratif hastalıklarla mücadelede yeni kapılar açılabilir.
📎 Kaynak: sciencedaily.com
