Yengeçlerin kendine özgü yan yürüyüşü, evrimsel süreçte yalnızca bir kez ortaya çıktı ve bu hareket tarzı yaklaşık 200 milyon yıl önce yaşayan ortak bir atadan miras kaldı. Japonya’daki Nagasaki Üniversitesi’nden araştırmacılar, 50 farklı yengeç türünün hareketlerini inceleyerek, bu benzersiz yürüyüş biçiminin evrimsel kökenini ortaya koydu. Elde edilen veriler, yan yürüyüşün yengeçlerin en zengin tür çeşitliliğine ulaşmasını sağlayan önemli bir faktör olduğunu gösteriyor.
Araştırma ekibi, çeşitli habitatlardan toplanan yengeçlerin hareketlerini detaylı şekilde kaydederek, ilerlemeleri sırasında esasen yan mı yoksa ileriye doğru mu hareket ettiklerini analiz etti. Bu veriler, yengeçlerin DNA bilgileriyle oluşturulmuş bir soy ağacına işlenerek, yan yönde yürüyen yengeçlerin tarihî gelişimi takip edildi. Sonuçta, yan yürüme davranışının sadece tek bir atada ortaya çıktığı ve bundan türeyen Eubrachyura adlı grup yengeçlerin dünya çapında yaklaşık 7.500 türe ulaşarak çeşitliliğin zirvesine çıktığı belirlendi.
Bu keşif, yengeçlerin yan yürüyüş yeteneğinin sadece fiziksel değil, sinirsel yapılarında da önemli değişiklikler gerektirdiğini ortaya koyuyor. Kasların ve bağların adaptasyonu yanında, merkezi sinir sistemindeki yeniden yapılandırma, bu yeni hareket biçiminin ortaya çıkışı için şarttı. Bu büyük dönüşüm, yengeçlerin beslenme, sosyal yaşam ve üreme davranışlarını da etkileyerek, türlerin adaptasyonunu hızlandırdı.
Yan yürüyüşün, yengeçlere çevik bir kaçış imkânı sunarak avcılardan korunmalarına yardımcı olduğu düşünülüyor. Bu sayede, yan yürüme yeteneğine sahip yengeçler, farklı ekosistemlerde hızla yayılarak diğer türlere göre evrimsel bir avantaj kazandılar. Sinirbilim alanında dışarıdan yorum yapanlar da bu hareket biçiminin aslında kontrol mekanizmasını daha basitleştirdiğini, böylece kas hareketlerini düzenleyen sinir hücrelerinin sayısının azaldığını belirtiyor.
Evrimsel zaman çizelgesi açısından, bu adaptasyonun Trias-Jura yok oluşuyla aynı döneme rastlaması dikkat çekici. Bu kitlesel yok oluşun ardından, Pangea süper kıtasının parçalanmasıyla oluşan yeni habitatlar, yengeçlerin yan yürüyüş hareketini kullanarak hızla yayılmasını kolaylaştırdı. Bu bağlamda, yan yürüme yeteneği sadece bir hareket şekli değil, yengeçlerin ekolojik başarılarını belirleyen kilit bir yenilik olarak öne çıktı.
Son olarak, yengeç benzeri görünüşe sahip diğer kabuklu türlerin benzer vücut yapılarına sahip olmalarına rağmen yan yürüme hareketini geliştiremedikleri ortaya çıktı. Bu da yan yürüyüşün, belirli anatomik ve sinirsel koşulların bir araya gelmesini gerektirdiğini gösteriyor. Gelecekte yapılacak araştırmalar, bu bulgunun yengeçlerin evrimi ve adaptasyon stratejileri üzerine yeni anlayışlar getirmesi bekleniyor.
📎 Kaynak: sciencenews.org
