Gençlerin kilo verme sürecinde yapay zeka (YZ) destekli diyet planlarına yönelmesi giderek yaygınlaşıyor. Ancak yeni bir araştırma, bu planların çoğunlukla gerekli kalori ve besin değerlerini yeterince karşılamadığını ortaya koydu. Bu durum, ergenlik dönemindeki gençlerin sağlığını ve gelişimini olumsuz etkileyebilir.
Türkiye’deki bir araştırma ekibi, beş farklı YZ modelinin kilo vermeye çalışan gençler için hazırladığı öğün planlarını kayıtlı bir diyetisyen tarafından oluşturulan planlarla karşılaştırdı. Frontiers in Nutrition dergisinde yayımlanan çalışmada, YZ tarafından hazırlanan diyetlerin günlük kalori ve temel besin değerleri açısından önemli ölçüde eksik kaldığı görüldü. İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi’nden Dr. Ayşe Betül Bilen, “YZ diyet planlarının, diyetisyenlerin hazırladığı rehber bazlı planlara kıyasla enerji ve ana besin maddelerini ciddi oranda düşük hesapladığını gösterdik,” dedi.
Araştırmada ChatGPT 4, Gemini 2.5 Pro, Bing Chat-5GPT, Claude 4.1 ve Perplexity gibi popüler ücretsiz YZ modelleri kullanıldı. Bu araçlara 15 yaşındaki fazla kilolu ve obez gençler için üç günlük, üç öğün ve iki ara öğün içeren diyet planları hazırlanması istendi. Sonuçlar, yapay zeka modellerinin ortalama 700 kalori kadar daha düşük enerji hesaplaması yaptığını ortaya koydu. Bu fark, gençlerin büyüme ve metabolik sağlıkları açısından kritik sayılabilecek bir tam öğüne denk geliyor. Ayrıca, YZ planlarında protein ve yağ oranları standart önerilerin oldukça üzerinde olurken, karbonhidrat miktarları belirgin şekilde yetersizdi.
YZ modelleri protein alımını diyetisyenlere göre yaklaşık 20 gram fazla önerdi. Bu da total enerjinin yüzde 21-24’ünün proteinden gelmesi anlamına geliyor. Yağ önerileri ise yüzde 41-45 arasında değişirken, karbonhidrat oranı yüzde 32-36 civarında kaldı. Karşılaştırma için, ABD Milli Akademileri’nin önerilerinde enerjinin yüzde 30-35’i yağdan, yüzde 15-20’si proteinden ve yüzde 45-50’si karbonhidrattan gelmelidir. Bu dengesizlik, özellikle gelişme çağındaki gençler için metabolik sorunlar ve büyümede gerilik riski taşıyor.
Uluslararası sağlık kuruluşları ve Türkiye Beslenme Rehberi gibi kaynaklar, dengeli ve yaşa uygun beslenme kriterlerini açıkça ortaya koyuyor. Ancak araştırmaya göre, YZ modelleri bu bilimsel rehberlere dayanmaktan çok, genel geçer ve popüler diyet kalıplarına öncelik veriyor. Dr. Bilen, “YZ araçları esasen ikna edici ve kullanıcı dostu yanıtlar üretmek üzere programlanıyor, klinik doğruluk onlar için ikinci planda kalıyor,” diye ekledi.
Ergenlerin profesyonel diyetisyen desteğine erişimi sınırlı olduğundan, YZ tabanlı diyet planları cazip hale geliyor. Ancak araştırmacılar, gençlerin bu planları kullanırken dikkatli olmaları gerektiğini vurguluyor. Aşırı kısıtlayıcı diyetler veya çok yüksek protein ve yağ ağırlıklı beslenme modellerinin uzun vadede büyüme sürecine zarar verebileceği belirtiliyor. Araştırma ekibi, bulgularının YZ’nin beslenme alanındaki sınırlarını göstermek ve daha güvenli, uzman rehberliğine daha yakın yapay zeka araçlarının geliştirilmesine ışık tutmasını umuyor.
YZ modellerinin hızla gelişmesine rağmen, ergenler için beslenme desteğinde YZ’nin diyetisyenlerin yerini almaktan çok, tamamlayıcı bir araç olarak kullanılması gerekiyor. Ergenlik dönemi, fiziksel büyüme, kemik gelişimi ve bilişsel olgunlaşma açısından kritik bir süredir. Düşük enerji ve karbonhidrat alımının, yüksek protein ve yağ oranlarıyla birleştiğinde bu dönemde olumsuz sağlık etkilerine yol açabileceği unutulmamalıdır.
Araştırma, “Artificial Intelligence Diet Plans Underestimate Nutrient Intake Compared to Dietitians in Adolescents” başlığıyla Frontiers in Nutrition’da yayımlandı ve gençlerin sağlıklı gelişimi için yapay zekanın sunduğu çözümlere mesafeli yaklaşılması gerektiğini ortaya koyuyor.
📎 Kaynak: medicalxpress.com
