Depresyon tedavisinde yepyeni bir kapı aralanıyor. Bristol Üniversitesi öncülüğünde yürütülen bir klinik araştırma, bağışıklık sistemi hedefli bir ilacın, özellikle standart antidepresanlara yanıt vermeyen hastalarda depresyon belirtilerini hafifletebileceğini gösterdi. Bu gelişme, milyonlarca insanı etkileyen zorlayıcı depresyon türleri için umut ışığı olabilir.
Araştırma, romatoid artrit gibi iltihaplı hastalıkların tedavisinde kullanılan tocilizumab adlı ilacın, tedaviye dirençli depresyon vakalarında etkili olup olmadığını test etti. Katılımcıların çoğunun orta ile ağır derecede depresyon yaşadığı küçük çaplı çalışma, ilacın depresyon şiddetini azaltmanın yanı sıra, anksiyete ve yorgunluk gibi eşlik eden belirtileri de iyileştirdiğini ortaya koydu. Ayrıca hastaların yaşam kalitesinde kayda değer artışlar gözlemlendi.
Günümüzde kullanılan antidepresanların çoğu beyinde serotonin, dopamin ve norepinefrin gibi nörotransmitterler üzerinde etki gösteriyor. Ancak hastaların yaklaşık üçte biri bu ilaçlara yeterli yanıt vermiyor. Son yıllarda bilim insanları, depresyona yol açan mekanizmalar arasında iltihaplanmanın önemli bir rolü olabileceğine dikkat çekti. Yapılan araştırmalar, depresyonlu bireylerin yaklaşık üçte birinde kandaki iltihaplanma göstergelerinin yükseldiğini ortaya koyuyor. Bu durum, bağışıklık sisteminin bazı hastalarda depresyon belirtilerini tetikleyebileceğine işaret ediyor.
Özellikle interlökin 6 (IL-6) adlı iltihaplı bir proteinin bu bağlantıda kritik bir yer tuttuğu biliniyor. IL-6, vücudun bağışıklık tepkisini düzenleyen bir molekül olarak, daha önce yapılan çalışmalarla depresyonla ilişkilendirilmişti. Bristol Üniversitesi araştırmacıları, genetik analiz yöntemlerinden biri olan Mendelian randomizasyonu kullanarak IL-6 yolaklarının depresyonun biyolojik nedenlerinden biri olabileceğini daha önce göstermişti.
Bu bilgiye dayanarak, araştırmacılar IL-6’yı hedef alan tocilizumab ilacını, kandaki düşük dereceli iltihaplanma belirtileri olan ve standart tedavilere yanıt vermeyen depresyon hastalarında denemeye karar verdi. Araştırma, İngiltere’de Cambridge Üniversitesi ve Cambridgeshire & Peterborough NHS Trust desteğiyle yürütüldü. 30 katılımcıdan 14’ü tocilizumab aldı, geri kalan 16 kişi ise plasebo grubundaydı. Katılımcılar dört hafta boyunca durumları bakımından dikkatle izlendi.
Sonuçlar, çalışma grubunda depresyon, anksiyete ve yorgunlukta belirgin azalma ve yaşam kalitesinde iyileşme olduğunu gösterdi. Tocilizumab grubunda depresyon remisyon oranı yüzde 54 iken plasebo grubunda bu oran yüzde 31 seviyesinde kaldı. Araştırmacılar, bu oranın yaygın kullanılan selektif serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) antidepresanlarına göre daha etkili olabileceğini belirtti. NNT (tedavi edilmesi gereken hasta sayısı) değeri 5 olarak hesaplandı; SSRI’lar için bu rakam yaklaşık 7’dir.
Araştırmanın kıdemli yazarı ve Bristol Üniversitesi’nden Psikiyatri ve İmmünoloji profesörü Golam Khandakar, çalışmanın zor tedavi edilen depresyon için yeni bir tedavi yaklaşımını ortaya koyduğunu vurguladı. Khandakar, özellikle bağışıklık temelli yaklaşımlarla hastalara özel tedavi imkanlarının artacağını ve depresyonun kişiselleştirilmiş tedavi modeline doğru evrileceğini söyledi. Eimear Foley ise, mevcut antidepresanların çoğu hastada yeterli etki göstermediğini belirterek, çalışmalarının gelecekte biyolojik temelli daha isabetli ilaç seçimlerine yol açacağını ekledi.
Bu çalışma aynı zamanda depresyon tedavisinde bağışıklık sistemine odaklanan ilk randomize kontrollü denemelerden biri olmasıyla da dikkat çekiyor. Katılımcıların biri, araştırmaya katılmaktan memnun olduğunu ve böyle çalışmaların tıp alanında ilerlemeyi mümkün kıldığını belirtti. Ancak araştırmacılar, bağışıklık tedavisinin depresyonda standart tedavi olarak benimsenmesi için çok daha büyük çaplı klinik denemelere ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
Bristol Üniversitesi ekibi, önümüzdeki dönemde çok daha geniş katılımlı ve kapsamlı bir faz III denemesinin planlandığını açıkladı. Böylece, ilaçların daha geniş hasta gruplarında etkinliği ve güvenilirliği değerlendirilecek. Depresyonun tedavisinde yeni dönüşümlere kapı açması beklenen bu çalışmalar, gelecekte milyonlarca kişinin ruh sağlığını iyileştirmek için önemli bir kaynak olabilir.
📎 Kaynak: sciencedaily.com
