Sivrisineklerin çoğumuzun korkulu rüyası olan ısırıkları, şimdi bilim dünyasında yeni bir merak konusu haline geldi. Son yapılan bir araştırma, yaygın olarak kullanılan DEET böcek kovucusunun sivrisinekler için düşündüğümüz kadar itici olmayabileceğini ortaya koydu. Üstelik bu kimyasalın kokusuna alışarak, kan kokusuyla birleştirebildiklerini gösterdi. Bu bulgu, sivrisineklerle mücadelede DEET’in nasıl çalıştığına dair önemli soruları gündeme getiriyor.
Virginia Tech’te nöroetoloji alanında çalışan Clément Vinauger liderliğindeki araştırma ekibi, sarı humma sivrisineklerinin (Aedes aegypti) DEET maruziyeti sonrası bu kokuyu kanla ilişkilendirebildiğini keşfetti. DEET uzun yıllardır böcek kovucuların “altın standardı” olarak kabul edilse de, bu maddenin sivrisinekler üzerindeki etkisinin tam olarak nasıl işlediği hala netlik kazanmadı. Vinauger ve arkadaşlarının çalışması, DEET’in sivrisineklerin davranışlarını önceden edinilmiş deneyimlerle değiştirebileceğine işaret ediyor.
Deneyde sivrisinekler, temiz hava ve DEET içeren hava arasında tercih yapmaları için eğitildi. İlk aşamada sadece temiz hava altında yapay bir kaynak üzerinden kan emmelerine izin verildi; ardından DEET bu ortama dahil edildi. Sonuç olarak, eğitimli sivrisinekler DEET kokusunu taşıyan alanlara yönelirken, eğitimsiz olanlar bu bölgeden kaçtı. Bu durum, sivrisineklerin DEET kokusunu algılayabildiği ve olumsuz olarak bilinen bu kokuyu olumlu bir deneyimle eşleştirebildiğini doğruladı.
Araştırmada ayrıca DEET’in sivrisineklerin kokularını algılamasını karıştırdığına dair önceki varsayımların aksine, kemirgenlerin DEET’i tamamen algıladığı belirtildi. Ancak, AI adlı Kaliforniya Üniversitesi nörobilimcisi Anandasankar Ray, sivrisineklerin sadece antenleriyle değil, ayaklarıyla da kokuları algıladıklarını belirtiyor. DEET ile kaplanmış cilt, sivrisineklerin tutunmasını önleyerek koruma sağlıyor. Yani sivrisinekler DEET kokusunu olumlu algılasa bile, temas ettiklerinde bu olumsuz deneyimi yaşayıp kaçıyorlar.
Vinauger, sivrisineklerin DEET’i özellikle repellent etkisinin azaldığı dönemlerde yani uygulamadan sonra saatler geçtikçe daha kolay öğrenebileceğini düşünüyor. Bu durum, DEET’in etkisinin tamamen yok olmadığı fakat sivrisineklerin kana yönelmeyi sürdürdüğü anlamına geliyor. Böylece sivrisinekler, azalmış bir iticilik seviyesinde DEET kokusu ile insan kanı kokusunu birleştirip yeni bir av arama stratejisi geliştirebilir.
Bu noktada, araştırma DEET’in etkinliğinin sorgulanması anlamına gelmiyor. Vinauger, DEET’in hala en etkili böcek kovucu olduğunu vurguluyor ancak ürünlerin farklı formülasyon ve yoğunluklarda satılması nedeniyle kullanma talimatlarının dikkatle okunmasının önemine işaret ediyor. Sivrisineklerle mücadelede DEET hala güvenilir bir yöntem ancak bilim insanları, bu kimyasalın sivrisinek davranışları üzerindeki beklenmedik etkilerini daha iyi anlamaya çalışıyorlar.
Bu keşif, gelecekte böcek kovucu geliştirme stratejilerinde yeni yaklaşımların kapısını aralayabilir. Sivrisineklerin olumsuz kokuları pozitif deneyimlerle ilişkilendirerek alışkanlık kazanması, böceklerin kontrolünde farklı tekniklerin kullanılmasını zorunlu kılabilir. Daha gelişmiş, sivrisineklerin duyusal deneyimlerini dikkate alan yeni kovucularla, özellikle hastalık taşıyan Aedes aegypti gibi türlere karşı daha etkili sonuçlar elde edilebilir.
📎 Kaynak: sciencenews.org
