2026 yılının ilkbaharında, Kuzeybatı Afrika’yı etkisi altına alan yoğun bir Sahra toz fırtınası dikkat çekti. Harmattan adı verilen kuru ve tozlu rüzgarlar, özellikle Fas’ın birçok bölgesinde görüş mesafesini kısıtlayarak yetkilileri tedbir almaya yönlendirdi. Soğuk hava dalgası, yüksek rüzgar hızları ve gökyüzünü kaplayan toz bulutları, bölgedeki yaşamı olumsuz etkiledi.
Araştırmacılar, NASA ve Avrupa meteoroloji uydularının sağladığı veriler sayesinde bu doğa olayını detaylı şekilde izledi. 30 Mart 2026 tarihinde, NASA’nın Terra uydusundaki MODIS sensörü ile sabah saatlerinde çekilen görüntülerde, Sahra Çölü’nden yükselen toz bulutunun belirgin sınırları net biçimde görüldü. Aynı gün öğleden sonra ise NOAA-21 uydusunun VIIRS sensörü toz bulutunun Atlantik Okyanusu yönünde kaydığını ortaya koydu. EUMETSAT tarafından işletilen Meteosat-12 uydusu ise toz hareketini coğrafi olarak daha net takip ederek Kanarya Adaları’na doğru ilerleyen tozun yakın çekimlerini sundu.
Harmattan rüzgarları, Kasım ve Nisan ayları arasında Kuzey Afrika’nın kuzeybatısında sıkça görülmekte ve toz fırtınalarının temel sebeplerinden biri olarak kabul edilmektedir. İspanya Meteoroloji Ajansı AEMET’in raporuna göre, bu tür olaylar genellikle soğuk cephelerin geçişi sırasında daha şiddetli rüzgarların yer yüzeyine inmesiyle yoğunlaşır. 30 Mart’ta gerçekleşen olaydaysa, bu rüzgarlar Atlas Dağları çevresinde birbirine dik açıyla çarpıştıktan sonra güneybatı yönüne kaydı. Bu da tozun geniş bir alanı etkisi altına almasına neden oldu.
Sahra tozu, Kanarya Adaları’nda calima olarak bilinen hava koşullarını tetiklemekte. Bu durum, bölgedeki hava kalitesinin önemli ölçüde azalmasına ve görüş mesafesinin düşmesine yol açar. Yetkililer, tozun adaların hava koşullarını 1 Nisan’a kadar ciddi oranda etkileyeceğini öngörüyor. Mart ayı içinde yaşanan diğer bir toz fırtınası da hem Kanarya Adaları’nı hem de geniş bir Avrupa bölümünü etkisi altına almıştı. Bu olayların araştırılması, bölgedeki hava dinamikleri ve toz taşınımı döngülerinin anlaşılması açısından büyük önem taşıyor.
Bilim insanları, NASA uydularından elde edilen verilere dayanarak, Sahra toz fırtınalarının en yoğun şekilde ilkbahar aylarında ortaya çıktığını belirtiyor. Tozun kaynağı genellikle Kuzey Afrika’nın ortasında yer alan büyük kum denizleri (ergs) ve Akdeniz kıyı bölgeleri. Yaz aylarında ise toz oluşumu merkezi Sahra bölgesinde ikinci zirvesini yapıyor. Bu bilgiler, bölgenin iklim karakteristiğini daha iyi anlamak ve küresel hava olaylarına etkisini kavramak için kritik nitelikte.
Sahra toz fırtınalarının iklim ve sağlık üzerindeki etkileri giderek daha belirgin hale geliyor. Havadaki toz parçacıklarının taşınmasıyla, atmosferde ısınma veya soğuma dengeleri değişirken, yerel ekosistemler ve insan sağlığı da risk altında kalıyor. Bu nedenle uydular ve gelişmiş meteorolojik modeller, gelecekte yaşanabilecek benzer olayların öngörülmesinde temel araçlar olarak değerlendiriliyor. Araştırmalar ilerledikçe, bu doğal fenomenlerin çevresel ve sosyoekonomik etkilerini azaltmaya yönelik stratejiler geliştirilebilecek.
📎 Kaynak: science.nasa.gov
