NASA’nın DART görevi, uzayda tarih yazmaya devam ediyor. 2022 yılının Eylül ayında, DART uzay aracı küçük asteroit uydusu Dimorphos’a kasıtlı olarak çarparak sadece bu cismi değil, onunla birlikte hareket eden ana asteroidin Güneş etrafındaki yörüngesini de değiştirdi. Bu başarı, insan yapımı bir nesnenin Güneş çevresindeki bir gökcisminin yolunu ölçülebilir şekilde değiştirdiği ilk olay olarak kayıtlara geçti. Dünya’ya potansiyel tehlike oluşturan asteroitlere karşı uygulanan kinetik etkili müdahale stratejilerinde önemli bir dönüm noktası söz konusu.
DART (Double Asteroid Redirection Test) görevi, İtalyan Uzay Ajansı’nın LICIACube isimli kamerasıyla birlikte hareket ederek, çarpışma anını ve sonrasında oluşan kayalık parçacıkların yayılımını kare kare görüntüledi. Didymos ve onun küçük uydusu Dimorphos, ikili bir sistem oluşturuyor. Birbirlerinin kütle merkezinin etrafında dönüyorlar. Dolayısıyla, biri üzerindeki hareket değişikliği diğerini doğrudan etkiliyor. NASA’nın bilim insanları tarafından Science Advances dergisinde yayımlanan son araştırmada, iki asteroidin Güneş etrafındaki 770 günlük yörüngesi, DART’ın etkisiyle birkaç saniyenin binde biri kadar kısaldı.
Çarpışmanın ardından, Hubble Uzay Teleskobu Didymos-Dimorphos sisteminden ejectedilen toz ve kaya parçacıklarının oluşturduğu çift kuyrukları kaydetti. Araştırmanın lider bilim insanlarından Thomas Statler, bu küçük değişikliğin uzun vadede çok daha belirgin bir sapmaya dönüşebileceğine dikkat çekiyor. Bu durum, Dünya’yı asteroid tehlikelerinden korumak için kinetik darbeyi kullanılabilir hale getiriyor. Ayrıca, ikili asteroid sistemlerinde sadece bir üyeye yapılan müdahalenin tüm sistemi etkileyebileceğini ortaya koyuyor.
DART’ın Dimorphos’a çarpması sonucu meydana gelen küçük asteroit üzerindeki patlama, 170 metre genişliğindeki gövdesinden devasa miktarda kaya parçacığı fırlattı. Bu parçacıklar momentum taşıyarak asteroide ek bir itiş gücü sağladı; bilimsel terminolojide buna “momentum artırımı faktörü” deniyor. Yeni araştırmanın bulgularına göre, bu faktör yaklaşık 2 olarak ölçüldü; yani çıkan enkaz, DART’ın sağladığı itkiyi ikiye katladı. Daha önce yapılan çalışmalar, Dimorphos’un Didymos çevresindeki 12 saatlik dönüş süresinin 33 dakika kadar kısaldığını göstermişti. Şimdi ise, bu etki ikilinin Güneş çevresindeki yörüngesine de 0,15 saniyelik bir hız farkı olarak yansımış durumda.
Araştırmanın baş yazarı Rahil Makadia, bu küçük hız değişikliğinin zamanla Dünya ile potansiyel bir çarpışmayı engellemede kritik bir fark yaratabileceğini belirtiyor. DART görevinin amacı Didymos’u dünyaya doğru itmek değil; ama bu deney, eğer tehlikeli bir asteroid önceden tespit edilirse, kinetik darbenin etkili bir savunma yöntemi olabileceğini gösterdi. Bu yüzden NASA, gezegen savunması kapsamında oldukça gelişmiş yeni bir teleskop sistemi olan Near-Earth Object Surveyor’u geliştiriyor. Bu uzay teleskopu, özellikle sönük ve karanlık asteroidleri tespit etmek üzere tasarlandı.
DART’ın etkilerini sadece uzay gözlemleriyle değil, kara tabanlı radar ve yıldız tutulması gözlemleriyle de doğrulandı. Yıldız tutulması, asteroidin tam olarak bir yıldızın önünden geçerek ışığı kısa bir süreliğine engellemesi durumudur ve bu sayede hız ve konumda son derece hassas ölçümler yapılabiliyor. Araştırmacılar, dünya çapındaki gönüllü astromomerlerin katkısıyla 22 farklı yıldız tutulması gözlemi gerçekleştirdi. Bu zorlu ve hava koşullarına son derece bağlı yöntem, Didymos’un yörüngesinde DART kaynaklı değişikliği tespit etmede kritik rol oynadı.
Ek olarak, Didymos ve Dimorphos’un yoğunlukları da bu çalışmalar sayesinde daha net anlaşıldı. Dimorphos’un daha önce düşünüldüğünden biraz daha az yoğun olduğu, onun aslında hızlı dönen Didymos’tan kopan kaya ve toz parçacıklarının bir araya gelmesiyle oluşmuş bir “moloz yığını” asteroid olduğu doğrulandı. Bu da ikili yapının dinamiklerini ve oluşum öyküsünü aydınlatıyor.
DART, Johns Hopkins Uygulamalı Fizik Laboratuvarı tarafından tasarlanıp işletildi ve NASA’nın Gezegen Savunma Koordinasyon Ofisi tarafından yürütülen ilk yeryüzü dışı cismi yönlendirme deneyi olma özelliğini taşıyor. Bu görev, Dünya için potansiyel tehlike arz eden asteroidlere karşı gelecekte uygulanacak teknolojik müdahalelerin kapısını araladı. Uzay araştırmalarının kritik bir bileşeni olan kinetik etkilerin güçlendirilmesi, gezegenimizi koruma yolunda atılmış önemli bir adım olarak tarihe geçti.
📎 Kaynak: nasa.gov
