Almanya’daki Helmholtz Enstitüsü’nde çalışan bilim insanları, Ocak 2023’te bir grup sooty mangabey maymununda açıklanamayan kırmızı deri lezyonları fark etti. Kısa süre içinde hayvanlardan biri hayatını kaybetti ve ardından grubun yaklaşık üçte birinde benzer belirtiler ortaya çıktı, dört yavru maymun ise öldü. Yaşanan bu salgının nedeni, mpox virüsü (MPXV) olarak belirlendi. Ancak asıl önemlisi, Nature dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, virüsün kaynağını Afrika’daki küçük bir kemirgen türü olan “ateş ayaklı ip sincabı” (Funisciurus pyrropus) olarak tespit etti.
Araştırma ekibi, virüsün bir rezervuardan konağa geçişini gerçek zamanlı olarak gözlemleme fırsatı bulduğunu belirtiyor. Bu tür bir verinin nadiren yakalandığını söyleyen hastalık ekoloğu Fabian Leendertz, maymun grubu üzerinde başlayan salgının aslında ormanda dolaşan ip sincaplarıyla bağlantılı olduğunu aktarıyor. Uzun süredir ip sincapları, mpox virüsünün doğal taşıyıcısı olarak şüpheleniliyordu fakat virüsün bir sincaptan diğer bir hayvana geçişine dair doğrudan kanıt bugüne kadar elde edilmemişti.
Araştırmanın en önemli dönüm noktası, salgından yaklaşık üç ay önce Fildişi Sahili’ndeki Taï Ulusal Parkı’nda ölü bir ateş ayaklı ip sincabının bulunması oldu. Normalde bu tür kemirgenler küçük yapılı hayvanlar olduğu için hızla çürür ve kaybolur, bu nedenle ölü bir sincabın bulunması araştırmacıları şaşırttı. Yürütülen nekropsi çalışması sonucunda sincabın vücudunda mpox virüsüne rastlandı. Virüs, sincap derisi, akciğeri ve karaciğerinden izole edilebildi. Aynı zamanda maymunlarda ve sincaptan izole edilen virüsün genetik dizilimlerinin tamamen aynı olduğu tespit edildi.
Leendertz, söz konusu ölü sincap ile salgının merkezi olan maymun kolonisi arasında 3 kilometrelik bir mesafe olduğunu belirtti. Bu durum, ilk bulunan sincabın virüsü yaymaya başlamadığını, virüsün aslında sincaplar arasında yayılıp maymunların enfekte olduğu başka bir sincap aracılığıyla bulaştığını gösteriyor. Ayrıca, metabarcode adı verilen diyet analiz yöntemiyle maymun dışkısından ateş ayaklı ip sincabına ait DNA izleri de bulundu. Bu da maymunların enfekte sincapları yediği yönünde dolaylı bir kanıt sağladı.
Bu bulgular, mpox virüsünün doğal kaynaklarından insanlara kadar uzanan bulaş zincirini anlamada büyük önem taşıyor. Ateş ayaklı ip sincaplarının doğadaki önemli bir rezervuar olabileceği artık netlik kazanırken, bilim insanları başka kemirgen türlerinin de rol oynadığı ihtimalini değerlendiriyor. Stanford Üniversitesi’nden biyolog Chinmay Sonawane da çalışmanın türler arası virüs atlama mekanizmalarını belgelemek açısından müthiş bir veri sunduğunu belirtiyor.
Mpox virüsünün insana bulaşma riski ise araştırmaya ayrı bir boyut katıyor. Zira ateş ayaklı ip sincapları Batı ve Orta Afrika’da avlanıyor ve tüketiliyor. Maymunlardan insanlara da bulaşmasının mümkün olduğu ifade ediliyor. Leendertz’e göre, bir avcı ormandan lezyonlu maymun avlarsa virüsü evine de taşıyabilir. Bu durum, mpox virüsüne karşı alınacak önlemlerde hayvanların rolünü ve doğrudan temasın önemini vurguluyor.
Sonuç olarak, bu çalışma mpox virüsünün doğa ekosistemindeki hareketini ve bulaşma döngüsünü kavramada kritik bir adım olarak değerlendiriliyor. Gelecekte yapılacak araştırmalar, özellikle farklı kemirgen popülasyonlarını ve insanla temas yollarını inceleyerek, salgınların önlenmesine katkı sağlayabilir. Virüsün doğal rezervuarlarını ve bulaşma dinamiklerini tanımlamak, mpox ve benzeri zoonotik hastalıklarla mücadelede yeni stratejilerin geliştirilmesine zemin hazırlayacak.
📎 Kaynak: refractor.io
