Kanada Kuzey Kutbu’nun buzla kaplı uzun kışı, yaz aylarında adeta renkli bir dünyaya dönüşüyor. 2022 yazında çekilen uydu görüntüleri, Nansen Sound fiyord sistemindeki Cañon Fiord’da buzun kırılması ve suyun içinde dönerek hareket eden sediment akıntılarını gözler önüne serdi. Bu görsel şov, kutup bölgesindeki doğal süreçlerin şaşırtıcı dinamizmini ortaya koyuyor.
Ellesmere Adası yakınlarında, Eureka araştırma istasyonunun yaklaşık 115 kilometre güneydoğusunda yer alan bu fiyord çevresi, suyun hareketi ve buzun durumu açısından kritik öneme sahip. Landsat 8 uydusunun OLI (Operational Land Imager) cihazıyla 9 Ağustos 2022 tarihinde alınan veriler, kutup denizinin yüzeyinde yaz aylarında yaşanan hızlı değişiklikleri detaylıca gösteriyor. Araştırmaları yöneten Manitoba Üniversitesi Dünya Gözlem Bilimleri Merkezi’nden fizik okyanusbilimci Igor Dmitrenko, kış aylarında buz tabakasının su akışını engellediğini ve suyun bulanıklığının oldukça düşük olduğunu vurguluyor.
Kışın suyun bulanıklığını ölçen turbidity değerleri düşerken, yazın durum tamamen farklılaşıyor. Yaz mevsiminde buzlar kırılarak su üzerinde serbestçe hareket ediyor. Bazı buz parçaları, yakınlardaki Agassiz Buz Kapağı’ndan kopan küçük buzdağları olabilir. Aynı zamanda, sudaki hareketli sedimentler, suyun akıntısıyla birlikte kıvrımlı desenler çiziyor. Bu sedimentlerin çoğunu, glasyerlerin kayaları öğütmesiyle oluşan “glacial flour” yani buzullar tarafından ince toza dönüştürülmüş kayalar oluşturuyor.
NASA Jet Propulsion Laboratory’den glasyologlar Alex Gardner ve Chad Greene’nin belirttiği üzere, yüzeyde eriyen buz suyu, buzulların altına girerek bu ince malzemeyi fiyorda sürüklüyor. Bu süreç suyun turkuaz rengini artırırken, glasyal flour deniz ekosistemleri için çok önemli bir demir kaynağı sağlıyor. Deniz tabanındaki yaşamın temelini oluşturan fitoplanktonların çoğu, büyüyebilmek için çözünür demire ihtiyaç duyuyor ve böylece bu ince toz, kutup ekosisteminin canlılığında hayati rol oynuyor.
Agassiz Buz Kapağı, Ellesmere Adası’ndaki beş büyük buz kütlesinden biri. NASA’nın ICESat ve DLR-NASA GRACE misyonlarından elde edilen veriler, Kanada Kuzey Kutbu’ndaki buzulların 2000’lerin ortalarından itibaren hızla erimeye başladığını ve bu eğilimin devam ettiğini ortaya koyuyor. Bu durum, bölgedeki iklim değişikliğinin buzullar üzerindeki etkisinden kaynaklanıyor ve ekosistemlerin geleceği için kritik önem taşıyor.
Buzulların erimesi sadece deniz seviyelerini yükseltmekle kalmıyor, aynı zamanda bölgedeki besin döngüsünü de değiştirebiliyor. Glacial flour’un taşıdığı demirin azalması, fitoplankton üretimini azaltabilir ve bu da deniz biyolojik çeşitliliği üzerinde zincirleme etkilere yol açabilir. Bu nedenle, bu tür uydu gözlemleri ve araştırmalar, kutup çevresindeki değişimleri anlamak ve öngörmek adına kritik araçlar olarak değerlendiriliyor.
Gelecekte bu tür çalışmalar, iklim değişikliğinin kutup ekosistemlerine etkilerini daha iyi anlamamıza yardımcı olacak. Ayrıca, kutup bölgesindeki bu dinamik süreçlerin deniz besin zincirine ve küresel iklim sistemine olan etkilerini takip etmek için yeni stratejilerin geliştirilmesini sağlayabilir. Bu sayede, bilim insanları ve karar vericiler, sürdürülebilir çözümler üzerine daha bilinçli adımlar atabilir.
📎 Kaynak: science.nasa.gov
