İran’da yaşanan çatışmalar sırasında bilimsel araştırma kurumlarına yönelik saldırılar, uluslararası akademi camiasında derin endişe uyandırdı. Aralarında iki Nobel ödüllüsünün de bulunduğu yaklaşık 1400 bilim insanı, ABD ve İsrail’in İran’daki akademik yapılara yönelik saldırılarını kınayan açık bir mektup yayınladı. Mektupta, bilimsel altyapının korunması, akademik yaşamın savunulması ve bilgi üreten kurumların savaşta hedef olmaması gerektiği vurgulanıyor.
Bu çağrı, Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nden teorik yoğun madde fizikçisi Alireza Qaiumzadeh ve meslektaşları tarafından başlatıldı. Mektup, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, UNESCO Genel Direktörü, BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği ile çatışmanın tarafı olan tüm devletlere hitaben yazıldı. İmzacı bilim insanları, İran’daki laboratuvarlar, üniversiteler, hastaneler ve diğer bilimsel enstitülerde yaşanan hasarları “ciddi bir endişe” ile ifade ediyor.
Saldırılara maruz kalan kurumlar arasında İsfahan Teknoloji Üniversitesi, İran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Pasteur Enstitüsü ve Şerif Teknoloji Üniversitesi bulunuyor. Haziran 2025’te İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaş döneminde İsrail’deki Weizmann Bilim Enstitüsü ve Ben Gurion Üniversitesi de saldırı hedefi oldu. Bilimsel ve eğitim kurumlarının kamu sağlığı, bilgi üretimi ve insan yaşamı için kritik öneme sahip sivil alanlar olduğu mektupta özellikle belirtiliyor.
Qaiumzadeh, İran’daki birçok araştırma merkezinin yaptırımlar altında uzun yıllar boyunca inşa edildiğini ve şimdi ne yazık ki bu emeklerin savaşla yok olduğunu söylüyor. Araştırmacılar büyük bir hayal kırıklığı yaşarken, çatışma ortamında 60’tan fazla STEM alanında eğitim gören İranlı öğrenci – özellikle kadınlar – okulları kapalı olduğu için internet üzerinden sınırlı erişimle ders yapmak zorunda kalıyor.
King’s College London’dan parçacık fizikçisi John Ellis, mektuba imza atan önemli isimlerden biri. Ellis, hem İran hem Körfez hem de İsrailli birçok fizikçi arkadaşının olduğunu ve saldırıya uğrayan kurumları ziyaret ettiğini belirtiyor. Üniversiteler ve eğitim kurumlarına yönelik her türlü askeri saldırıyı kesinlikle kınadığını vurgulayan Ellis, bu tür açık mektupların savaşan tarafları bu saldırılardan vazgeçirmek için etkili olmasını umuyor.
Söz konusu mektup, taraflara savaşta sivil bilimsel ve eğitim alanlarına yönelik saldırıların derhal durdurulması çağrısında bulunuyor. “Bilim askeri hedef değildir” denilen metinde, üniversiteler ve laboratuvarların savaş alanı haline gelmemesi gerektiği ifade ediliyor. Ayrıca uluslararası kurumların, yaşanan hasarı kayıt altına alması, zarar gören akademisyen ve öğrencilerin korunması ve uluslararası insancıl hukuk ihlallerinin bağımsız şekilde araştırılması isteniyor.
Qaiumzadeh, savaş boyunca akademik kurumların ve uluslararası bilim örgütlerinin sessiz kalmasını “özellikle kaygı verici” bulduğunu söylüyor. Ona göre akademik kurumların zayıflatılması, İran’daki toplumsal yapının yavaş ve yapıcı değişiminden yana olanlar için durumu daha da kötüleştiriyor. Bu nedenle bilim camiasının suskun kalmayıp, çatışma ortamında bilgi ve bilimsel iş birliğinin sürdürülebilmesi için daha aktif bir rol üstlenmesi gerektiği çağrısında bulunuyor.
📎 Kaynak: physicsworld.com
