H5N1 kuş gribi virüsleri, sığırlarda süt bezlerini daha kolay enfekte etmesini sağlayan yeni bir moleküler yetenek kazandı. Ancak bu adaptasyonun insan sağlığını doğrudan tehdit ettiği görülmüyor. Bilim insanları, bu özelliğin virüsün sığır popülasyonlarında hızla yayılmasını kolaylaştırabileceğini ve diğer çiftlik hayvanları için yeni riskler doğurabileceğini belirtiyor.
Araştırmanın temelinde, influenza virüslerinin hücrelere tutunmak için yüzeylerde bulunan şeker moleküllerini kullanması yatıyor. H5N1 virüslerinin bazı mutasyonları, sığırlarda bulunan ve N-glycolylneuraminic acid (NeuGc) adı verilen özgün bir şekere bağlanma yeteneğini kazandı. İnsanlarda ve kuşlarda bulunmayan bu şeker, virüslerin özellikle sığır memesi dokusunu enfekte etmesini kolaylaştırıyor.
Yeni bulaşma mekanizmasının detayları, virüslerin sığırlardaki yayılımını hızlandırırken potansiyel zootonik riskleri de artırıyor. Araştırmacılar, domuz, koyun ve at gibi NeuGc üreten diğer çiftlik hayvanlarında da virüsün bulaşma ihtimalinin yükseldiğini ifade ediyor. Bu noktada, NeuGc’nin insanlar ve kuşlarda bulunmayan bir şeker türü olduğu, onların yerine acetylneuraminic acid (NeuAc) kullanıldığı önem kazanıyor.
Laboratuvar testleri, H5N1 virüsünün sığır şekeri NeuGc’ye bağlanma yetisinin insan burun hücrelerinde virüsün çoğalmasını etkilemediğini ya da az da olsa engellediğini gösterdi. Bu durum, virüsün insanlardan insana kolay bulaşma ihtimalini şimdilik artırmadığını işaret ediyor. Ancak aynı virüs, hem insanlarda hem de sığırlarda bulunan her iki şeker türüne bağlanabildiği için hayvanlarda daha hızlı çoğalıyor ve viral yükünü artırıyor.
Virüslerin farklı şeker moleküllerine bağlanabilme yeteneği daha önce de gözlemlenmişti. İngiltere’deki Pirbright Enstitüsü’nden virolog Thomas Peacock, daha önce at gribinde de benzer bir şeker değişikliği yaşandığını söylüyor. Ancak o vakada virus tamamen NeuAc’ten NeuGc’ye geçiş yapmış ve kuşlarda ya da insanlarda enfekte etme yetisini kaybetmişti. H5N1 virüsü ise her iki şekeri aynı anda kullanma becerisi kazanarak farklı bir adaptasyon gösterdi.
Bu çift şeker kullanımının insan sağlığı üzerindeki dolaylı etkileri endişe oluşturabilir. Virüsün sığırlarda artan çoğalma hızı, süt ve hava yoluyla çevresel yayılımı artırabilir. Böylece, enfekte sığırlarla temas eden insanların maruz kaldığı virüs miktarı yükselerek bulaşma riskini dolaylı yoldan artırabilir. Bu durum, gelecekte kuş gribi virüslerinin yeni atlama noktaları yaratma potansiyeline işaret ediyor.
Gelecekteki çalışmalar, H5N1 virüsünün bu moleküler adaptasyonunun çiftlik hayvanları arasındaki etkilerini ve insanlara olası bulaşma riskini daha detaylı ortaya koyacak. Virüsün evrimi takip edilerek yeni önlemler geliştirilmesi, hayvan ve halk sağlığı açısından kritik önem taşıyor. Ayrıca yeni adaptasyonların izlenmesi, olası salgınların önüne geçilmesinde önemli rol oynayacak.
📎 Kaynak: sciencenews.org
