Grönland buz tabakasının kilometrelerce derinliklerinde bilim insanlarını uzun süredir şaşırtan devasa, dönerek yükselen yapılar ortaya çıkarıldı. Bu ilginç ve gizemli oluşumların kaynağı uzun yıllar tartışma konusu oldu. Norveç’in Bergen Üniversitesi’nden araştırmacılar, jeolojik süreçleri incelemek için kullanılan matematiksel modelleri kullanarak bu bilinmezin büyük oranda aydınlandığını açıkladı.
Yeni araştırma, buz tabakasındaki bu sıra dışı yükselen bulutumsu yapının aslında termal konveksiyon olarak adlandırılan bir süreçle oluştuğunu öne sürüyor. Termal konveksiyon, farklı sıcaklıklara sahip tabakalar arasında yavaş ve dairesel bir hareketin gerçekleşmesi anlamına geliyor. Bu süreç genelde Dünya’nın manto tabakasındaki yüksek sıcaklıktaki malzemelerin hareketiyle ilişkilendirilirken, buzda görülmesi beklenmeyen ama bilimsel olarak mümkün bir durum olarak değerlendiriliyor.
Bergen Üniversitesi’nde iklim araştırmaları profesörü Andreas Born, “Buz üzerinde katı bir materyal olarak düşündüğümüz maddede, termal konveksiyonla adeta kaynayan makarna tenceresi gibi hareketler olduğunu keşfetmek hem şaşırtıcı hem de heyecan verici,” diyor. Born, Kuzey Yarımküre buz tabakaları üzerine 15 yılı aşan deneyimiyle bu çalışmanın önemli bir parçası oldu.
Termal konveksiyonun buzda gerçekleşebilmesi tuhaf görünse de, buzun fiziksel özellikleri bu fenomeni mümkün kılıyor. Araştırmanın başyazarı olan glasyolog Robert Law, “Konveksiyonun buz tabakasında olduğu fikri ilk bakışta mantıksız gelebilir. Ancak buz, Dünya mantosundan milyonlarca kat daha yumuşak, bu da fiziksel olarak bu hareketin mümkün olduğunu gösteriyor. Bu durum doğanın nadir görülen bir mucizesi gibi,” ifadelerini kullanıyor.
Bilim dünyasında büyük ilgi toplayan araştırma, The Cryosphere dergisinde yayımlanmak üzere kabul edildi ve bilim editörleri tarafından yılın önemli çalışması olarak seçildi. Bulgu, Grönland buz tabakasının gelecekteki davranışını anlamada kullanılan modellerin iyileştirilmesi için kritik önemde görülüyor. Born, “Bu keşif, buz kütlesi değişimleri ve deniz seviyesi artışı tahminlerindeki belirsizliklerin azaltılmasında etkili olabilir,” diye ekliyor.
Araştırma ayrıca, özellikle kuzey Grönland’daki derin buz katmanlarının eskiden düşünüldüğünden yaklaşık on kat daha yumuşak olabileceğini ortaya koydu. Ancak bu durum buzun daha hızlı eriyeceği anlamına gelmiyor. Law, “Buz fiziğini daha derinlemesine kavramak, geleceğe dair tahminlerin doğruluğunu artırır fakat yalnızca yumuşak buz anlamına hızla erime ya da deniz seviyesinde hızlı artış beklemek doğru olmaz. Bu konuda ilave çalışmalara ihtiyaç var,” açıklamasında bulundu.
Grönland, sıklıkla maden faaliyetleri, jeopolitik gelişmeler ve iklim değişikliği bağlamında medyada yer alıyor. Ancak bu yeni bulgular, Grönland’ın erimesi veya dramatik değişimler yaşayacağı öngörüsünden ziyade, buz tabakasının ne kadar karmaşık ve dinamik olduğunu gösteriyor. Robert Law, bu buz tabakasının bin yılı aşkın süredir var olduğunu ve Dünya üzerindeki nadir yaşam alanlarından biri olduğunu belirterek, “Buzun içindeki gizli süreçleri anlamak, kıyı bölgelerinde beklenen değişikliklere daha iyi hazırlanabilmemizi sağlıyor,” diyor.
Araştırma, Bergen Üniversitesi ile NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi, Oxford Üniversitesi ve ETH Zurich’in işbirliğiyle yürütüldü. Ekip, Grönland buzunun derinliklerinde gözlemlenen plümler benzeri yapının termal konveksiyonla ortaya çıktığını ve bu yapının buzun akışkanlığını artırdığını ortaya koydu. Bu da gelecekte deniz seviyesindeki değişimlerin daha doğru tahmin edilmesini sağlayacak önemli bir veri olarak değerlendiriliyor.
📎 Kaynak: sciencedaily.com
