Yeni bir araştırma, genç yetişkinlerin bilişsel yetenekleri ile gelecekteki sosyoekonomik durumları arasındaki güçlü bağın büyük ölçüde genetik faktörlerden kaynaklandığını ortaya koydu. Bu bulgu, eğitim ve mesleki başarıda genlerin çevresel koşullardan daha belirleyici olduğunu göstererek sosyal eşitliği sağlamaya yönelik müdahalelerin neden uzun vadede yeterince etkili olamadığını açıklamaya yardımcı olabilir.
Sosyologlar ve psikologlar yıllardır bireylerin sosyoekonomik statülerini etkileyen psikolojik mekanizmaları incelemeye çalışıyor. Eğitim almak ve iş hayatına atılmak, gençlerin toplumsal konumlarını belirlemedeki en kritik adımlar olarak kabul ediliyor. Daha önceki çalışmalar, genellikle zeka katsayısı (IQ) ile bireylerin gelecekteki ekonomik ve sosyal statüsü arasında güçlü bir ilişki olduğunu göstermişti. Ancak, bu ilişkinin genetik mi yoksa çevresel faktörlerden mi kaynaklandığı netleşmemişti.
İsveç’teki Lund Üniversitesi’nden kişilik araştırmacısı Petri J. Kajonius, bu soruya ışık tutmak amacıyla kapsamlı bir çalışma gerçekleştirdi. Araştırmasında, genetik faktörlerin bu bağlantıdaki rolünü tam olarak ölçmek için Almanya’da yürütülen TwinLife projesine ait ikiz verilerini analiz etti. 440 ikiz çifti üzerinde yapılan incelemede, 228 tek yumurta ve 212 çift yumurta ikizi yer aldı. Tek yumurta ikizleri genlerin tümünü paylaşırken, çift yumurta ikizleri ortalama olarak genlerin yarısını paylaşıyor. Bu farklılık sayesinde, kalıtsal etkiler çevresel etkilerden ayrıştırılabiliyor.
Çalışma, genç yetişkinlerin kariyerlerinin başında olduğu 23 yaş civarında bilişsel yeteneklerini ölçerken, dört yıl sonra yani yaklaşık 27 yaşında sosyoekonomik durumlarını çeşitli kriterlerle değerlendirdi. Kognitif değerlendirme, bireylerin yeni bilgileri kavrama ve problem çözme becerilerini test ederek genel zekanın temel bileşenlerini gözler önüne serdi. Daha sonra eğitim düzeyi ve meslek statüsüne göre katılımcıların sosyal ve ekonomik başarı düzeyleri belirlendi.
Analiz sonuçları, bilişsel yeteneğin genç yetişkinler arasında %75 oranında kalıtsal olduğunu ortaya koydu. Yine katılımcıların 27 yaşındaki eğitim seviyesi ve meslek statülerinde genetik etkinin oldukça yüksek olduğu, eğitim farklılıklarının yaklaşık %49-66’sının, mesleki statüde ise %32-71’inin genetik olarak açıklanabileceği belirlendi. Özellikle bilişsel yetenek ile sosyoekonomik başarı arasındaki ilişkide genetik faktörlerin %69 ila %98 arasında etkili olduğu görüldü.
Bulgular, aynı genetik yapıların hem yüksek bilişsel kapasiteyi hem de sosyal ve ekonomik başarıyı bir arada desteklediğini gösterdi. Bu durum, sadece ailenin sunduğu kaynaklardan ya da çevresel şans faktörlerinden ziyade doğrudan biyolojik temelli bir mekanizmanın varlığına işaret ediyor. Genetik etkiler, beynin gelişimini ve kariyer başarısını destekleyen davranışları aynı anda etkileyebilir ya da daha yüksek bir zeka seviyesi, bireyin eğitim ve iş yaşamındaki zorlukları daha kolay aşmasını sağlayabilir.
Kajonius, “Psikolojide genellikle çevresel koşullar ön planda görülür ancak araştırmalar gösteriyor ki, bireylerin yaşam sonuçlarını şekillendiren en önemli unsur genetik yapılarıdır,” diyerek genetik bilginin toplumsal eşitlik politikalarında göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı. Bu bağlamda, eşitlik için yapılan sosyal müdahalelerin uzun vadede sınırlı kalmasının temel sebeplerinden birinin, genetik faktörlerin yeterince dikkate alınmaması olabileceğini belirtti.
Öte yandan araştırmanın genetik etkiyi kader olarak yorumlamamak gerektiği de altı çizildi. Genetik miras, sadece olasılıkları artırır; kesin sonuçları belirlemez. Örneğin, genetik olarak kötü görme problemi olan bir birey, gözlük kullanarak bu durumu rahatlıkla düzeltebilir. Ayrıca çalışma, genç yetişkinlerin sadece dört yıl gibi kısa bir süre içindeki gelişim süreçlerini incelediği için daha uzun vadeli etkiler üzerine yapılacak yeni araştırmalara ihtiyaç olduğunu da belirtti.
Sonuç olarak, bu çalışma psikolojik farklılıkların büyük ölçüde biyolojik temellere dayandığını gösterirken, sosyal bilimciler ve politika yapıcılar için yeni bir perspektif sunuyor. İnsanların genetik farklılıklarını dikkate alan daha esnek ve gerçekçi toplumsal müdahale stratejileri geliştirmek, eşitlik çabalarında çok daha etkili olabilir.
📎 Kaynak: psypost.org
