Eğitim düzeyi ile otoriter siyasi görüşler arasında uzun süredir gözlemlenen ters ilişki, Norveçli araştırmacıların ikizler üzerinde yürüttüğü yeni bir çalışma ile daha net şekillendi. Çalışma, çocukluk ortamı ve genetik faktörlerin bu bağlantının büyük bir kısmını açıkladığını ortaya koyuyor. Ancak eğitim süresinin de bireylerin otoriter eğilimlerini doğrudan etkilediği belirleniyor. Bu bulgular, siyasi psikoloji alanında yıllardır devam eden eğitim ve ideoloji ilişkisine dair soruları yeni bir perspektiften yanıtlıyor.
Araştırmada, Norveç’te yaşayan 1.284 ikiz birey analiz edildi. İkizler, aynı genetik yapıyı ve çocukluk ortamını paylaşmaları nedeniyle, genetik ile çevresel etkilerin ayrıştırılmasında eşsiz bir deneysel zemin sunuyor. Araştırmacılar, eğitim düzeyi farklı olan, ancak genetik ve yetiştirilme koşulları aynı olan ikizleri karşılaştırarak, eğitimin otoriter eğilimlere etkisini daha sağlıklı bir şekilde ortaya koymaya çalıştılar. Elde edilen veriler, yüksek öğrenim tamamlayan bireylerin, daha az eğitim alan kardeşlerine kıyasla otoriter görüşlerden uzaklaştığını gösterdi.
Otoriterlik, liderlere karşı katı itaat ve geleneksel normlara sıkı bağlılık anlamına geliyor. Bu psikolojik özellik, savaş sonrası dönemde, totaliter rejimlere destek veren kitlelerin neden böyle düşündüğünü anlamak için geliştirilmiş bir kavram. Yüksek otoriterlik seviyesine sahip bireyler, toplumdaki farklı görüşlere tahammülsüzlük gösterip, norm dışı davranışları cezalandırmak istiyorlar. Kültürel ya da toplumsal tehdit algılanan zamanlarda, bu tutumlar daha da güçleniyor.
Norveçli araştırmacılar, eğitim ile otoriterlik arasındaki ilişkinin yüzde 47’sinin ortak çevresel faktörlerden kaynaklandığını belirledi. Buradaki “ortak çevre” ifadesi, çocuklukta paylaşılan aile sosyoekonomik statüsü ve yaşanılan ortam gibi unsurları kapsıyor. Ailenin sosyal sınıfının etkisi ise bu payın yaklaşık yüzde 15’ini oluşturuyor. Daha yüksek gelir ve sosyal konum, çocukların eğitimini ileri taşıması ve katı otoriter bir dünya görüşünden uzaklaşmasında etkili oluyor.
Genetik faktörlerin etkisi ise yüzde 25 civarında tahmin edildi, ancak tek başına bu etkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı kaydedildi. Buna rağmen, kalıtımsal özelliklerin, örneğin doğal zihinsel kapasitenin veya açık fikirlilik gibi kişilik özelliklerinin, hem eğitim hem de siyasi tutumları şekillendirmede rol oynadığı düşünülüyor. Açık fikirlilik, yeni deneyimlere yatkınlık anlamına gelir ve bu tür bir kişilik eğilimi olan kişilerin üniversite eğitimi alma olasılığı daha yüksekken, otoriter düşüncelerden uzak kalma eğilimleri bulunuyor.
Veriler aynı zamanda, yetişkinlikte daha yüksek gelir ve statüye erişimin, otoriterlik üzerindeki etkisini açıklama konusunda destek sunmadı. Bu bulgu, daha önce ileri sürülen “yüksek gelir güvenlik duygusu yaratır ve otoriterlik azalır” hipotezine doğrudan bir kanıt sağlamadı. Böylece, eğitimin bireyin siyasi dünya görüşünü yumuşatıcı etkisi, ekonomik kazanımlardan bağımsız, kendine özgü bir işlev olarak öne çıkıyor.
Araştırmanın bazı sınırlamaları da bulunuyor. Katılımcıların hepsi 55-70 yaş aralığındaki Norveç vatandaşları ve bu neslin deneyimlediği eğitim sistemi ile sosyal normlar, genç kuşaklardan farklı olabilir. Bu nedenle sonuçların diğer ülkelerde veya daha genç bireylerde aynı şekilde karşımıza çıkacağını varsaymak için temkinli olmak gerekiyor. Ayrıca katılımcıların üniversitede hangi bölümleri okudukları hakkında bilgi olmaması, hangi eğitim alanlarının otoriterlik üzerindeki etkisinin daha güçlü olduğu sorusunu açık bırakıyor.
Gelecekte yapılacak çalışmalar ise, çiftler, çocuklar ve geniş aile bireylerinin katılımıyla çevresel ve genetik etkileşimlerin daha kapsamlı incelenmesini önermekte. Böylece siyasi görüşlerin çiftler arasındaki benzerliğinin genetik ve çevresel etkilerin tahminlerini nasıl etkilediği daha net görülebilir. Ayrıca, gelir ve sosyal sermaye ölçümlerinin daha objektif ve ayrıntılı değerlendirilmesi, otoriterliğin toplumsal temellerini açıklamada yeni ufuklar açabilir.
Sonuç olarak, Norveç ikizleri üzerinden yapılan bu çalışma, eğitimin sadece bilgi aktarmakla kalmayıp, bireylerin siyasi tutumlarını şekillendirmede genetik ve çevresel faktörleri aşan önemli bir rolü olduğuna güçlü bir delil sunuyor. Bu bulgu, eğitim politikalarının demokratik toplumların güçlendirilmesinde nasıl kritik bir araç olabileceğine ışık tutuyor.
📎 Kaynak: psypost.org
