Güneş Sistemi’nde Dünya’ya yakın seyahat eden asteroitlerin yaklaşık %15’inin etrafında daha küçük bir uydusunun dolandığı biliniyor. Ancak son yapılan bir araştırma, bu çiftli asteroit sistemlerinin düşündüğümüzden çok daha hareketli ve etkileşimli olduğunu ortaya koydu. Araştırma, asteroitler arasındaki yüzeylerin yavaş yavaş değişmesinin arkasındaki doğal süreci mercek altına aldı ve bu alandaki önemli bir boşluğu doldurdu.
Maryland Üniversitesi öncülüğünde yürütülen çalışmada, NASA’nın 2022’de gerçekleştirdiği Double Asteroid Redirection Test (DART) görevi sırasında çekilen görüntüler analiz edildi. Bu görev, küçük asteroit uydusu Dimorphos’a planlı çarpışmayla gerçekleştirilmişti. Mikroskobik detaylarda, Dimorphos yüzeyinde parlak, yelpaze biçiminde izler tespit edildi. Bilim insanları için bu izler, iki asteroit arasında kayaların ve tozun doğal yollarla değiş tokuş edildiğine dair ilk görsel kanıt anlamına geliyor.
Araştırmanın başyazarı ve Maryland Üniversitesi Astronomi ve Yerbilimleri bölümlerinden profesör Jessica Sunshine, ilk başta görüntülerin teknik bir hata içerdiğini düşündüklerini belirtiyor. Ancak görüntüler incelendiğinde bu şekillerin düşük hızla gerçekleşen çarpışmaların sonucu olduğunu fark etmişler; bu olaya “kozmetik kar topu atma” benzetmesini yapıyorlar. Böylece, ikili asteroit sistemlerinde yüzey materyallerinin yavaş ama sürekli bir biçimde transfer edildiğine dair ilk doğrudan kanıt sunulmuş oldu.
Öte yandan araştırma, asteroitlerin dönüş hızını artıran Yarkovsky-O’Keefe-Radzievskii-Paddak (YORP) etkisine dair de ilk gözlemsel kanıtı sağladı. Güneş ışığının küçük asteroidlerin dönüşünü yavaş yavaş hızlandırmasıyla, gevşek yüzey materyallerinin uzaya fırlatılması ve bazen küçük uydular oluşturması bilimsel olarak öngörülüyordu. Didymos ve küçük uydusu Dimorphos’un bulunduğu sistemde ise bu etki net bir şekilde gözlenmiş oldu. Dimorphos üzerindeki işaretlerin, Didymos’tan fırlayan parçaların yavaşça bu uyduya düştüğünü gösterdiği belirtildi.
Görüntülerdeki bu izlerin ortaya çıkarılması aylar süren titiz bir inceleme gerektirdi. Orijinal DART fotoğraflarında görünmeyen bu ince izler, araştırma ekibinin özel görüntü işleme teknikleri sayesinde açığa çıktı. Gölge ve ışık yansımalarını temizleyen bu yöntemler, “kozmetik kar toplarının” bıraktığı benzersiz, yelpaze şeklindeki izlerin ortaya çıkmasını sağladı.
İlginç olan bir diğer nokta ise bu izlerin hareket hızının şaşırtıcı derecede düşük olması. Maryland Üniversitesi mezunu Harrison Agrusa’nın ekibinin hesaplamalarına göre, Didymos’tan fırlayan materyal saniyede sadece 30.7 santimetre hızla hareket ediyor. Bu hız, ortalama bir insanın yürüme hızından daha yavaş. Dolayısıyla, bu etkiler asteroitler arasında yüzeyi şekillendiren kütle aktarımını sağlayan nazik ama sürekli bir mekanizma gibi işliyor.
Araştırma aynı zamanda bu süreci laboratuvar ortamında da test etti. Maryland Üniversitesi Fizik ve Teknoloji Enstitüsü’nde gerçekleştirilen deneylerde, asteroit yüzeyindeki kayaçları temsil eden parçaların arasından geçen küçük nesneler, DART görüntülerinde görülen yelpaze biçimindeki izlere benzer yapılar oluşturdu. Bu sonuçlar bilgisayar simülasyonlarıyla da desteklendi. Kısacası, gelen kayaç veya toz parçacığının nasıl hareket ettiğini asteroit yüzeyindeki engeller belirliyor ve karşılaşılan izler doğal yollarla oluşuyor.
Bu bulgular sadece asteroidlerin dinamik yapısını anlamamız açısından değil, Dünya’ya potansiyel tehdit oluşturan yakın asteroitlerin davranışlarını öngörmemizde de önem taşıyor. Maryland Üniversitesi ekibi, 2026 yılının sonlarında Avrupa Uzay Ajansı’nın Hera görevini Didymos sistemine göndermesinin, bu izlerin DART çarpışmasından sonra hayatta kalıp kalmadığını göreceklerini belirtiyor. Hera, ayrıca yeni yelpaze izleri oluşturan kayaç hareketlerini de tespit edebilir.
Profesör Sunshine, bu araştırmanın gezegenimizi koruma stratejilerinde büyük bir adım olduğunu vurguluyor. “Artık asteroitlerin önceden düşündüğümüzden çok daha dinamik olduğunu biliyoruz. Bu, modellerimizi ve savunma sistemlerimizi geliştirmemize yardımcı olacak” diyor. Bu keşif, yakın gelecekte uzayda asteroitlerle ilgili çalışmaların rotasını değiştirebilir ve Dünya’ya yönelik tehditlere karşı daha etkili önlemler alınmasını sağlayabilir.
📎 Kaynak: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/03/260307213226.htm
