Kanser tedavileri genellikle hızla çoğalan hücrelere saldırır, ancak ne yazık ki sağlıklı dokular da bu durumdan zarar görebilir. Bu yan etkiler hastaların yaşam kalitesini düşürmekle kalmaz, tedavi süreçlerini de zorlaştırır. Son yıllarda bilim insanları, kanser hücrelerini daha hassas şekilde hedefleyen ve sağlıklı hücreleri koruyan yeni tedavi yöntemleri üzerinde yoğunlaşıyor. İşte bu kapsamda, uluslararası bir araştırma takımı kanser tedavisinde umut vaat eden yeni bir yaklaşım geliştirdi.
Cenevre Üniversitesi (UNIGE) ve Marburg Üniversitesi araştırmacılarının öncülüğünde yürütülen çalışma, kükürt içeren bir amino asit olan sisteinin ayna görüntüsü olan bir molekülü inceledi. Bu özel molekül, belirli tümörlerin büyümesini etkili bir şekilde yavaşlatırken, sağlıklı hücrelere neredeyse zarar vermiyor. Molekül, çoğunlukla sadece kanser hücreleri tarafından emiliyor ve burada hücresel solunum ile DNA üretimi gibi yaşamsal süreçleri bozuyor. Fareler üzerinde yapılan deneylerde agresif meme tümörlerinin ilerlemesi bu yöntemle gözle görülür şekilde yavaşlatıldı. Çalışmanın detayları Nature Metabolism dergisinde yayımlandı.
Amino Asitler, canlıların temel yapı taşlarıdır. Proteinleri oluşturmak üzere birleşen bu küçük moleküller, genellikle “L” ve “D” olmak üzere iki farklı yapıda bulunabilir. Bu iki yapı, tıpkı insan ellerindeki gibi birbirinin ayna görüntüsüdür. Canlılar protein sentezinde neredeyse tamamen L yapısını kullanırken, D formuna çok nadir rastlanır. Araştırmacılar, özellikle D yapısına sahip sisteinin kanser hücrelerinin büyümesini baskılayabileceğini keşfetti.
Cenevre Üniversitesi’nden Jean-Claude Martinou liderliğindeki ekip, çeşitli amino asitlerin kanser hücreleri üzerindeki etkilerini inceledi. Bu çalışmalarda D-sisteinin (D-Cys) laboratuvar ortamında bazı kanser hücrelerinin çoğalmasını güçlü şekilde engellediği tespit edildi. Benzer şartlarda sağlıklı hücrelerin ise etkilenmediği görüldü. Araştırmanın ilk yazarı Joséphine Zangari, D-Cys’nin bazı kanser hücrelerinin yüzeyinde bulunan özel bir taşıyıcı protein sayesinde hücreye alındığını belirtiyor. Bu taşıyıcı normal hücrelerde bulunmadığı için D-Cys sadece hedef kanser hücrelerini etkiliyor. Zangari, bu taşıyıcının sağlıklı hücrelere yapay olarak eklendiğinde, o hücrelerin de D-Cys karşısında çoğalamadığını vurguluyor.
Marburg Üniversitesi’nden Roland Lill ve ekibiyle işbirliği içinde yapılan çalışma, D-Cys’nin kanser hücrelerinde nasıl zararlı etki yarattığını ortaya koydu. Molekül, hücrenin enerji üretim merkezleri olan mitokondride yer alan NFS1 adlı kritik bir enzimi bloke ediyor. NFS1, demir-kükürt gruplarının üretiminde görev alıyor; bu gruplar ise solunum, DNA-RNA sentezi ve genetik stabilitenin korunması gibi hayati süreçlerde rol oynuyor. NFS1 engellendiğinde kanser hücrelerinde solunum zayıflıyor, DNA’da hasar artıyor ve hücre döngüsü duruyor. Böylece hücrelerin büyümesi ve bölünmesi engellenmiş oluyor.
Bu yeni yöntemin canlı organizmalardaki etkisini ölçmek için, araştırmacılar agresif meme tümörleri taşıyan farelerde deneme yaptı. Sonuçlar oldukça olumlu: Tümörlerin büyüme hızı belirgin şekilde yavaşladı ve hayvanlarda ciddi yan etki gözlenmedi. Jean-Claude Martinou, bu bulgunun kanser tedavisinde belirli hücreler için özel ve hedefe yönelik yaklaşımlar geliştirmek adına önemli bir adım olduğunu söylüyor. Ancak insanlarda kullanılabilmesi için etkin dozların belirlenmesi ve güvenlik çalışmalarının tamamlanması gerektiğinin altını çiziyor.
Bu strateji, D-sisteini hücre içine alan taşıyıcıyı yüksek oranda üreten kanser türlerine karşı seçici ve etkili bir tedavi seçeneği sunma potansiyeline sahip. Ayrıca, metastazın önlenmesinde de önemli katkılar sağlayabilir, çünkü tedavi sadece kanser hücrelerini hedef alarak yan etkileri minimuma indiriyor. İlerleyen dönemlerde bu molekülün klinik denemelerle test edilmesi, kanser tedavilerinde çığır açan yeni yöntemlerin kapısını aralayabilir.
📎 Kaynak: sciencedaily.com
