Son yıllarda bilimsel makalelerin yazımında yapay zeka teknolojilerinin kullanımı hızla artıyor. Ancak bu gelişme, araştırmacıların kullanımlarını açıklama konusunda yeterince şeffaf olmamasıyla dikkat çekiyor. Peking Üniversitesi’nden veri bilimci Yi Bu ve çalışma arkadaşlarının yaptığı kapsamlı analiz, 2021-2025 yılları arasında yayınlanan 5,2 milyon bilimsel makalede yapay zekanın yaygınlığını ortaya koydu. Özellikle fizik alanındaki artış gözle görülür seviyede.
Çalışma, OpenAlex veri tabanında yer alan 5000 farklı dergide yayınlanan makaleleri inceledi. Araştırma, editörlerin yapay zeka kullanımına dair kuralları, yazarların bu konuda yaptıkları açıklamalar ve yapay zekanın kullanımını tespit eden teknolojiler üzerinden ilerledi. Amaç, yapay zeka destekli yazım araçlarının bilim dünyasında nasıl yayıldığını ve kuralların ne kadar etkin olduğunu görmekti.
Analiz, 2023 yılından itibaren tüm bilim dallarında yapay zeka destekli yazım araçlarının kullanımının dramatik şekilde yükseldiğini gösterdi. Dergilerin yüzde 70’inin yapay zeka kullanımına ilişkin politikalar geliştirdiği ve bu politikaların çoğunlukla yazarların yapay zekadan faydalandıklarını açıkça belirtmelerini zorunlu kıldığı tespit edildi. Örneğin, Fizik Dünyası dergisini yayınlayan IOP Publishing, yapay zekanın “sorumlu ve uygun” kullanılması gerektiğini vurgularken şeffaflığa da önem veriyor.
Ancak makalelerin %0,1’i gibi çok küçük bir oranında yazarlar yapay zekayı kullandıklarını beyan etti. Bu durum, araştırmacılar arasında kabul edilen bir “şeffaflık açığı” olduğunu ortaya koyuyor. Ayrıca, yapay zeka kullanımının açıklanması için oluşturulan kuralların pek etkili olmadığı; çünkü bu kuralların uygulandığı dergilerle uygulanmadığı dergiler arasında kullanım oranlarında anlamlı fark bulunmadığı saptandı. Araştırmacıların çoğu, kullanılan yapay zekayı pek dile getirmiyor.
Çalışmanın dikkat çektiği bir diğer önemli nokta ise, ana dili İngilizce olmayan araştırmacıların yazım sürecinde yapay zekaya daha fazla yöneldiği gerçeği. Ayrıca, açık erişimli dergilerde yapay zeka destekli yazımın daha hızlı yayıldığı görüldü. Bu durum, dil bariyerlerini aşmak ve yazım kalitesini artırmak isteyen bilim insanlarının yapay zekaya olan ihtiyacını yansıtıyor.
Araştırmacılar, mevcut etik düzenlemelerin ve kullanımı yasaklamak ya da açıklama zorunluluğu getirmek üzere kurulan kuralların yetersiz kaldığını belirtiyor. Yalnızca yaptırım ve karşı çıkmanın çözüm olmadığını, bunun yerine “proaktif yaklaşımlar ve kurumsal yeniliklerin” benimsenmesi gerektiğini savunuyorlar. Yapay zekanın bilim alanına gerçek değer katması için, bu teknolojinin entegrasyonunun daha akıllıca ve şeffaf şekilde yönetilmesi gerekiyor.
Sonuç olarak, yapay zekanın bilimsel yazımda kullanımının hızla arttığını ancak bu artışın henüz etik ve şeffaflık standartlarına tam uyum sağlamadığını görüyoruz. Bu gelişme, bilim dünyasında yeni tartışmaları ve politikaların güncellenmesini zorunlu kılıyor. Gelecekte yapay zekanın bilime sağladığı katkının maksimuma çıkarılması için daha kapsamlı düzenlemelere ihtiyaç duyulacak.
📎 Kaynak: physicsworld.com
