Nisan 2023’te İspanya’nın doğu kıyılarında, yerel balıkçılar beklenmedik bir sürpriz yaşadı. Ülkenin Münhasır Ekonomik Bölgesi’nde yakalanan büyük beyaz köpekbalığı, bilim insanlarının ilgisini çekti. Genetik analizler, balığın türünü kesin olarak Carcharodon carcharias olarak doğruladı. Bu türün Akdeniz’de nadiren görülmesi, durumu özel ve araştırmaya değer kıldı.
Büyük beyaz köpekbalıkları, okyanusların en önemli üst düzey avcıları arasında yer alır. Deniz ekosistemlerinde trofik dengenin korunmasında kritik bir rol üstlenirler. Ne var ki, bu türün dünya genelindeki nüfusu son 159 yılda yüzde 30 ile 49 arasında azaldı. Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) listesinde hassas türler arasında yer almaları, koruma önlemlerinin önemini gözler önüne seriyor.
Bilim insanları, 2023’teki bu yakalamayı değerlendirmek amacıyla geçmişten bugüne Akdeniz’deki büyük beyaz köpekbalığı kayıtlarını inceledi. 1980-2016 yılları arasında İspanya kıyılarında 62 vaka tespit edilmişti; bu vakaların içinde bazıları doğrudan gözlem olmayıp, karaya vurmuş deniz kaplumbağalarındaki ısırık izleri gibi dolaylı bulgulardı. Daha da geriye gidildiğinde, 1862 yılına kadar uzanan benzer kayıtlarla karşılaşıldı.
Bu veriler ışığında, bilim insanları bu türün Akdeniz’den tamamen kaybolmadığını öne sürüyor. Büyük beyaz köpekbalıklarının “hayalet bir popülasyon” olarak, nadiren gözlemlense de bölge sularında varlığını sürdürdüğü düşünülüyor. Bu durum, görülen hareketlerin rastgele değil, belirli bir düzeni takip ettiğini de işaret ediyor.
Çalışmanın baş yazarı Dr. José Báez, “Tüm tarihsel kayıtlar analiz edildiğinde, bu tür gözlemlerin zaman içinde tutarlı bir örüntü sergilediğini görüyoruz. Kesinlikle rastgele anormallikler değiller” diyor. Özellikle 2023’te yakalanan birey genç bir köpekbalığıydı; yaklaşık 80-90 kilo ağırlığında ve 210 cm uzunluğundaydı. Bu türün Akdeniz’de bilinen iki ana üreme alanı var: Sicilya Boğazı ile Gabès Körfezi çevresi ve kuzeydoğu Ege Denizi’nde Edremit Körfezi.
İspanya kıyılarında yakalanan genç birey, bilim insanlarının aklına yeni sorular getirdi. Acaba bu köpekbalığı, henüz keşfedilmemiş başka bir üreme alanından mı geliyor, yoksa bilinen alanlardan göç mü etmiş? Dr. Báez’e göre ikinci ihtimal daha olası. Ancak hangi durumun geçerli olduğu, türün Akdeniz içindeki hareket ve yaşam döngüsüne dair önemli ipuçları sağlayacak.
Dr. Báez işin en kritik noktasının, Akdeniz’de biyolojik olarak aktif ve yerel bir büyük beyaz köpekbalığı popülasyonunun varlığına işaret etmek olduğunu vurguluyor. Üreme alanlarının varlığı, bu populasyonun sadece Atlantik’ten gelip geçen bireylerden oluşmadığını, kendi döngüsünü Akdeniz’de devam ettirdiğini gösteriyor.
Bir diğer önemli bulgu, büyük beyaz köpekbalığı gözlemlerinin, avladıkları önemli türlerden mavi yüzgeçli orkinosların göç hareketleriyle paralellik göstermesi. Mavi yüzgeçli orkinosların Marmara ve Boğaziçi sularında yaşadığı ciddi azalma, aynı bölgelerde büyük beyaz köpekbalığı nüfusunda da yüzde 96,6’lık düşüşle örtüşüyor. Bu, iki tür arasındaki ekolojik ilişkinin derin olduğunu ortaya koyuyor.
Bununla birlikte, iklim değişikliğine bağlı deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki düşüş, mavi yüzgeçli orkinosların göç rotalarını değiştirmesine neden oluyor. Büyük beyazlar da buna paralel hareket ediyor. İspanya kıyılarında bahar ve yaz aylarında daha sık görülen köpekbalıkları, avlarının göç rotasını takip ediyor gibi görünüyor.
Dr. Báez, “Kayda değer net bir artış ya da azalma gözlemlemiyoruz; ancak gözlemler mevsimsel hareketlere uyumlu bir zamanlamayı ortaya koyuyor” diyor. Bu durum, Akdeniz’deki büyük beyaz köpekbalığı popülasyonlarının mevsimsel dinamiklerle hayatlarını sürdürdüğüne işaret ediyor.
2023’te yakalanan bu genç köpekbalığının bulunuşu, sadece tesadüfi bir keşiften ibaret değil. Araştırma, bu türün Akdeniz’de uzun süredir var olan ve sessizce devam eden bir popülasyonu olduğunu gösteriyor. Bu durum, bölgedeki koruma çalışmalarının önemini bir kez daha hatırlatıyor. Dr. Báez, özellikle üreme alanlarının belirlenmesi ve korunmasının öncelikli olması gerektiğini vurguluyor. Aynı zamanda, insan kaynaklı etkilerin, özellikle balıkçılığın bu hassas popülasyon üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması hayati önem taşıyor.
Araştırmanın önümüzdeki dönemde büyük beyaz köpekbalıklarının Akdeniz’deki dağılımı ve ekolojik rolü hakkında daha fazla bilgi sağlaması bekleniyor. Bu bilgiler, türün korunması ve sürdürülebilir deniz ekosistemlerinin devamı için kritik veriler sunacak.
📎 Kaynak: refractor.io
