Ahtapotlar zekalarıyla her zaman bilim insanlarının ilgisini çekmiştir. 2016 yılında, Yeni Zelanda Ulusal Akvaryumu’ndan tüp borusundan geçerek kaçan Inky isimli ahtapotun hikayesi, bu canlıların ne denli akıllı olduğunu göstermişti. Şimdi ise Dartmouth Üniversitesi’nden araştırmacılar, ahtapotların aynayı görsel bilgi edinmek için kullanabildiğini ortaya koydu. Bu keşif, omurgasızlar arasında daha önce dokumente edilmemiş bir bilişsel yeteneği işaret ediyor.
Dartmouth araştırma ekibi, California’daki üç iki noktalı ahtapotla (Octopus bimaculoides) deneyler yaptı. Amaçları, bu ahtapotların aynayı kullanarak doğrudan göremedikleri bir yiyeceğin yerini tespit edip edemeyeceğini öğrenmekti. Araştırmacılar, ahtapotların yansıma görüntüsüne değil, yiyeceğin asıl konumuna odaklanmasını sağlamaya çalıştı. Bu süreçte, ahtapotların karmaşık uzamsal düşünme becerilerini kullanmaları gerekiyordu.
Deneylerde ahtapotlara önce ayna ile tanışma fırsatı verildi. Ardından, canlı bir yengeç bir cam kavanoza konuldu ve sadece aynadan görülebilecek şekilde yerleştirildi. Ahtapotların yengece ulaşabilmek için 90 derece dönüp köşeyi dolanması gerekiyordu. Bu aşama, ahtapotların aynadaki yansımanın gerçek konumla nasıl ilişkili olduğunu öğrenmesini amaçladı. Sonuçlar, bu canlıların aynayı sadece görüntü olarak algılamadığını, aynı zamanda ortamın haritasını çıkarmada kullanabildiğini ortaya koydu.
Ahtapotların, etraflarındaki ortamı anlamak ve yiyeceğe yönelmek için aynayı kullanabilmesi oldukça dikkat çekici. Araştırma sırasında gerçek av kullanmamak için sanal yengeç görüntüsü tercih edildi. Deney ortamında ahtapotların aynanın önünde başlayıp, yansımanın arkasındaki görüntünün asıl yerini doğru şekilde tespit edip o yöne gitmeleri istendi. Katılımcılar doğru konumu yüzde 73 oranında buldu. Bazı denekler, engel aşarak doğrudan hedefe yöneldi; bu da öğrenme ve mekânsal zekanın güçlü olduğunu gösterdi.
Araştırmayı yürüten bilim insanları, bu durumu evrimsel zekanın anlaşılması açısından önemli buluyor. Ahtapotlar, insanlarla en son ortak ataları 350-500 milyon yıl önce olan uzak bir evrimsel çizgiye sahip. Bu uzaklık içinde, ahtapotların aynayı kullanarak mekânsal bilişi geliştirmesi, farklı türlerin benzer zekâ çözümlerine evrilebileceği anlamına geliyor. Araştırmada, ahtapotların karmaşık mercan resifleri ve deniz tabanındaki zorluklara karşı gelişmiş içsel haritalama sistemleri geliştirdiği öne sürülüyor.
Bu araştırma, ahtapotların sadece avlanırken değil, aynı zamanda kendi ortamlarını algılama ve yön bulmada da gelişmiş bilişsel araçlar kullandığını gösteriyor. Önceki bilgiler, bu tür yeteneklerin memeliler ve bazı kuşlarda olduğunu varsayıyordu. Ancak, ahtapotların aynayı bu şekilde kullanabilmesi, zekanın sinir sistemi çok farklı olan türlerde konverjan evrim yoluyla ortaya çıkabileceğine yeni bir örnek sundu.
Gelecek çalışmalarda, ahtapotların gerçekten bir “zihinsel harita”ya sahip olup olmadıklarının doğrulanması hedefleniyor. Bu, deniz canlılarının karmaşık bilişsel yapılarını daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir. Ayrıca, deniz ekosistemlerindeki etkileşimlerinin ve hayatta kalma stratejilerinin detaylarını açığa çıkarmak açısından da büyük önem taşıyor. Bu bulgular, okyanusun en ilginç yaratıklarından biri olan ahtapotların bilim dünyasındaki yerini daha da pekiştiriyor.
📎 Kaynak: sciencedaily.com
